\_sh v3.0  400  Rotokas Text

\id Ahu Couldn't Go to Sleep
\au Jayne Auboti

\ref Paragraph 1
\t Au   viapau uusiparoepa                             osia      aakova ava-opa                     kovoa  iare.
\m Au   viapau uusi  -pa       -ro         -epa        osia      aakova ava -o          -epa        kovoa  iare
\g name NEG    sleep -PROG     -3.SG.M     -RP         as        mother go  -3.SG.F     -RP         garden towards
\p N.PN NEG    V.A   -SUFF.V.3 -SUFF.V.A.4 -SUFF.V.A.5 PART.CONJ N.F    V.A -SUFF.V.A.4 -SUFF.V.A.5 N.N    POST
\f Ahu i no bin inap slip taim mama bilong em i bin stap long gaden.
\fe Ahu couldn't go to sleep while his mother was away in the garden.

\ref 2
\t Rera           araokotoaro                         riroto         Uari ira     rera    tokipareva.
\m rera           araoko          -to       -aro      riro -to       Uari ira     rera    toki       -pa       -re         -va
\g PRO.PER.3.SG.M brother of male -MASC.SG  -POSS     big  -MASC.SG  name 3.SG.M  3.SG.M  look.after -PROG     -3.SG.M     -RP
\p PRO.PER        N.M             -SUFF.N.2 -SUFF.N.5 ADJ  -SUFF.N.2 N.PN PRO.REL PRO.PER V.B        -SUFF.V.3 -SUFF.V.B.4 -SUFF.V.B.5
\f Bikpela brata bilong em, Wali, em i bin lukautim em.
\fe His big brother, Wali, was looking after him.

\ref Paragraph 2
\t Uari koovaparoepa                            Au   uusipiesia.
\m Uari koova -pa       -ro         -epa        Au   uusipie    -sia
\g name sing  -PROG     -3.SG.M.A   -RP.A       name make sleep -DEP.PURP
\p N.PN V.A   -SUFF.V.2 -SUFF.V.A.3 -SUFF.V.A.5 N.PN V.B        -SUFF.V.4
\f Wali i bin singim wanpela singsing bilong mekim slip Ahu.
\fe Wali sang songs to make Ahu go to sleep.

\ref 4
\t ``Uusiu,         Au,'' osia koovaparoepa.
\m uusi  -u         Au    osia koova -pa       -ro         -epa
\g sleep -2SG       name  as   sing  -PROG     -3.SG.M.A   -RP.A
\p V.I   -SUFF.VI.4 N.PN  CONJ V.A   -SUFF.V.2 -SUFF.V.A.3 -SUFF.V.A.5
\f ``Yu slip nau, Ahu,'' em i bin sing olsem.
\fe ``Go to sleep, Ahu'', he sang.

\ref 5
\t ``Uusiu.''
\m uusi  -u
\g sleep -2SG
\p V.I   -SUFF.VI.4
\f ``Yu slip nau.''
\fe ``Go to sleep.''

\ref 6
\t Osa       viapau Au   uusiparoepa.
\m osia      viapau Au   uusi  -pa       -ro         -epa
\g as        NEG    name sleep -PROG     -3.SG.M     -RP
\p PART.CONJ NEG    N.PN V.A   -SUFF.V.3 -SUFF.V.A.4 -SUFF.V.A.5
\f Ahu i no bin slip.
\fe Ahu didn't sleep.

\ref Paragraph 7
\t Uari Au   vatereva                   ataripa         siupu rovu.
\m Uari Au   vate -re        -va        atari -pa       siupu rovu
\g name name give -3.SG.M    -RP        fish  -DERIV    soup  water
\p N.PN N.PN V.T  -SUFF.VT.4 -SUFF.VT.5 V.A   -SUFF.N.1 N.??? CLASS
\f Wali i bin givim sup bilong pis long Ahu.
\fe Wali gave Ahu some fish soup.

\ref 8
\t Oire oisio puraoepa,                    ``Uusiu,         Au''.
\m oire oisio pura -o          -epa        uusi  -u         Au
\g okay like  say  -3.SG.F.A   -RP.A       sleep -2SG       name
\p EXCL COMP  V.A  -SUFF.V.A.3 -SUFF.V.A.5 V.I   -SUFF.VI.4 N.PN
\f Em i bin tok olsem, ``Slip nau, Ahu, slip nau.''
\fe He said, ``Go to sleep, Ahu, go to sleep.''

\ref 9
\t Osia Au   viapau uusiparoepa.
\m osia Au   viapau uusi  -pa       -ro        -epa
\g as   name NEG    sleep -PROG     -3.SG.M    -RP
\p CONJ N.PN NEG    V.I   -SUFF.V.3 -SUFF.VI.4 -SUFF.VI.5
\f Ahu i no bin slip yet.
\fe Ahu still didn't sleep.

\ref Paragraph 10
\t Uari reasiroepa                             oaravu                    rutu akeakeragapaoro                      oaraia               rugooparoepa.
\m Uari reasi          -ro         -epa        oara            -vu       rutu akeake -raga     -pa       -oro      oara        -ia      rugoo -pa       -ro         -epa
\g name be.disinclined -3.SG.M.A   -RP.A       PRO.POSS.2.SG.M -ALT      very try    -only     -PROG     -DEP.SIM  RPRO.3.PL.N -LOC     think -PROG     -3.SG.M.A   -RP.A
\p N.PN V.A            -SUFF.V.A.3 -SUFF.V.A.5 PRO.POSS        -SUFF.N.5 ADV  V.B    -SUFF.V.1 -SUFF.V.2 -SUFF.V.3 RPRO        -ENC.N.6 V.A   -SUFF.V.2 -SUFF.V.A.3 -SUFF.V.A.5
\f Wali i bin traim olgeta samting em i bin tingim.
\fe Wali tried everything he could think of.

\ref 11
\t Au   touvira viapau uusiparoepa.
\m Au   touvira viapau uusi  -pa       -ro         -epa
\g name still   NEG    sleep -PROG     -3.SG.M.A   -RP.A
\p N.PN ADV     NEG    V.A   -SUFF.V.2 -SUFF.V.A.3 -SUFF.V.A.5
\f Ahu i no bin slip yet.
\fe Ahu still didn't sleep.

\ref 12
\t Rerapa            kiuvu vatepareva                           kupekupepaia        oa          puraiva                      aue  iava opita    guruvaaro.
\m rera    -pa       kiuvu vate -pa       -re        -va        kupekupepa -ia      oa          pura -i          -va         aue  iava opita    guruva -aro
\g 3.SG.M  -for/with wind  give -PROG     -3.SG.M    -RP        fan        -LOC     RPRO.3.SG.N make -3.PL.B     -RP.B       CONN ABL  coconut  leaf   -POSS
\p PRO.PER -SUFF.N   N.M   V.T  -SUFF.V.3 -SUFF.VT.4 -SUFF.VT.5 N.???      -ENC.N.6 RPRO        V.B  -SUFF.V.B.3 -SUFF.V.B.5 CONN POST N.HYBRID N.N    -SUFF.N.3
\f Em i bin givim col win long em wantaim lip kokonas ol i bin wokim.
\fe He fanned him with woven coconut leaves.

\ref Paragraph 13
\t Rera        uriripiereva                     aueia         kuuvuva           rakoru.
\m rera        uriripie -re         -va         aue  -ia      kuuvu   -va       rakoru
\g PPRO.3.SG.M frighten -3.SG.M.B   -RP.B       CONN -LOC     deceive -SG.F     snake
\p PPRO        V.B      -SUFF.V.B.3 -SUFF.V.B.5 CONN -ENC.N.6 V.A     -SUFF.N.2 N.F
\f Em i bin poretim em wantaim giaman snek.
\fe He frightened him with a rubber snake.

\ref 14
\t Osia      viapau   uusiparoepa                             oa          iava Uari rera        eakareva                        uva  rera    tokipareva                                                osia rereiparoepa.
\m osia      viapau   uusi  -pa       -ro         -epa        oa          iava Uari rera        eaka    -re         -va         uva  rera    toki                      -pa       -re        -va        osia rerei -pa       -ro         -epa
\g as        NEG      sleep -PROG     -3.SG.M.A   -RP.A       RPRO.3.SG.N ABL  name PPRO.3.SG.M give.up -3.SG.M.B   -RP.B       so   3.SG.M  guard/look after/care for -PROG     -3.SG.M    -RP        as   play  -PROG     -3.SG.M.A   -RP.A
\p PART.CONJ PART.NEG V.A   -SUFF.V.2 -SUFF.V.A.3 -SUFF.V.A.5 RPRO        POST N.PN PPRO        V.B     -SUFF.V.B.3 -SUFF.V.B.5 CONJ PRO.PER V.T                       -SUFF.V.3 -SUFF.VT.4 -SUFF.VT.5 CONJ V.A   -SUFF.V.2 -SUFF.V.A.3 -SUFF.V.A.5
\f Tasol Ahu i no bin inap slip olsem na Wali i bin larim em i pilai taim em i lukluk long em.
\fe But Ahu couldn't sleep so Wali let him play as he watched him.

\ref Paragraph 15
\t Kokioto papaoro        putereva                        tavute     ovaaia         pausia        voea        vokepaaro             ruvaraia.
\m kokioto papa -oro      pute    -re         -va         tavute     ovaa  -ia      pau -sia      voea        vo-   kepa  -aro      ruvara -ia
\g bird    fly  -DEP.SIM  surpass -3.SG.M.B   -RP.B       mango tree tree  -LOC     sit -DEP.PURP PPRO.3.PL.M SING- house -POSS     near   -LOC
\p N.M     V.B  -SUFF.V.3 V.B     -SUFF.V.B.3 -SUFF.V.B.5 N.HYBRID   N.??? -ENC.N.6 V.A -SUFF.V.4 PPRO        PRE-  N.N   -SUFF.N.3 N.LOC  -ENC.N.6
\f Pisin i bin palai na sindaun long diwai mango klostu long haus.
\fe A bird flew past and sat on a mango tree near the house.

\ref 16
\t Uva  rovoroepa                     gauoro,       ''Takoua   kuu, takoua     kuu.''
\m uva  rovo  -ro         -epa        gau -oro      Takoua kuu      takoua kuu
\g so   start -3.SG.M.A   -RP.A       cry -DEP.SIM  bird's cry      bird's cry
\p PART V.A   -SUFF.V.A.3 -SUFF.V.A.5 V.B -SUFF.V.3 MIM             MIM
\f Em i stat long krai, ``Takowa kuu, takowa kuu.''
\fe It began to cry, ``Takowa kuu, takowa kuu.''

\ref Paragraph 17
\t Gareto          kakaeto         rera        uvureva                      uva  oisio puraroepa,                   ``Takoua                                         kuu''.
\m gare  -to       kakae -to       rera        uvu  -re         -va         uva  oisio pura -ro         -epa        takou                                 -a         kuu
\g small -SG.M     child -SG.M     PPRO.3.SG.M hear -3.SG.M.B   -RP.B       so   like  say  -3.SG.M.A   -RP.A       cover up/package/cook in an enclosure -1SG       talk   of dead man/dead person's talk
\p V.A   -SUFF.N.2 N.HUM -SUFF.N.2 PPRO        V.B  -SUFF.V.B.3 -SUFF.V.B.5 PART COMP  V.A  -SUFF.V.A.3 -SUFF.V.A.5 V.T                                   -SUFF.VT.4 N.N
\f Na liklik mangi i harim na em i bin tok, ``Takowa kuu.''
\fe The little boy heard it and said, ``Takowa kuu.''

\ref 18
\t Uva  vorerivira kokioto          gaureva                     ``Takoua kuu takoua kuu,'' gareto               kakaeto              Au   oisio              puraroepa,                 ``Takoua kuu''.
\m uva  vorerivira kokio  -to       gau -re         -va         takoua kuu   takoua kuu    gare         -to     kakae        -to     Au   oisio              pura -ro        -epa       takoua   kuu
\g so   again      bird   -SG.M     cry -3.SG.M.B   -RP.B       bird's cry   bird's cry    small/little -MASC   small/little -MASC   name this way/like this say  -3.SG.M    -RP        bird's   talk of dead man/dead person's talk
\p PART ADV        N.ANIM -SUFF.N.2 V.B -SUFF.V.B.3 -SUFF.V.B.5 MIM          MIM           ADJ          -SUFF.N ADJ          -SUFF.N N.PN ???                V.I  -SUFF.VI.4 -SUFF.VI.5 MIM      N.N
\f Pisin i bin krai gen, ``Takowa kuu, takowa kuu,'' na liklik Ahu i bin tok olsem gen, ``Takowa kuu.''
\fe The bird cried again, ``Takowa kuu, takowa kuu,'' and again little Ahu said, ``Takowa kuu.''

\ref Paragraph 19
\t Uari situeparoepa                               ora  urupiepareva                                         osia kokioto gaupareva,                               ``Takoua kuu,''                              osia garetoavi                          araokoto                            kokioto aatopareva.
\m Uari situe      -pa       -ro        -epa       ora  urupie               -pa       -re        -va        osia kokioto gau      -pa       -re        -va        takoua   kuu                                 osia gare         -to     -a      -vi   araoko                      -to     kokioto aato   -pa       -re        -va
\g name look/watch -PROG     -3.SG.M    -RP        and  listen/pay attention -PROG     -3.SG.M    -RP        as   bird    cry/weep -PROG     -3.SG.M    -RP        bird's   talk of dead man/dead person's talk as   small/little -MASC   -N      -DIM  brother of male/male cousin -MASC   bird    answer -PROG     -3.SG.M    -RP
\p N.PN V.T        -SUFF.V.3 -SUFF.VI.4 -SUFF.VI.5 CONJ V.T                  -SUFF.V.3 -SUFF.VT.4 -SUFF.VT.5 CONJ N.M     V.T      -SUFF.V.3 -SUFF.VT.4 -SUFF.VT.5 MIM      N.N                                 CONJ ADJ          -SUFF.N -SUFF.N -SUFF N.M                         -SUFF.N N.M     V.T    -SUFF.V.3 -SUFF.VT.4 -SUFF.VT.5
\f Wali in bin lukluk na harim pisin i bin singaut, ``Takowa kuu,'' na liklik brata bilong em i bekim.
\fe Wali watched and listened to the bird calling, ``Takowa kuu,'' and his little brother answering.

\ref 20
\t Ee   pasiva                                        kokioto          Au   taviparevoi,''                         orarera          raga eisi      rugooparoepa.
\m ee   *   -pa       -a          -si       -va       kokio  -to       Au   tavi -pa       -re         -voi        ora- rera        raga eisi      rugoo -pa       -ro         -epa
\g hey  *** -DERIV    -???        -2.DL.M   -SG.F     bird   -SG.M     name tell -PROG     -3.SG.M.B   -PRES.B     RR-  PPRO.3.SG.M only like.this think -PROG     -3.SG.M.A   -RP.A
\p EXCL *** -SUFF.N.1 -SUFF.N.??? -SUFF.V.3 -SUFF.N.2 N.ANIM -SUFF.N.2 N.PN V.B  -SUFF.V.2 -SUFF.V.B.3 -SUFF.V.B.5 PRE- PPRO        ADV  PART.MNR  V.A   -SUFF.V.2 -SUFF.V.A.3 -SUFF.V.A.5
\f ``Ating pisin i wok long tokim Ahu long slip,'' em i bin ting olsem em yet.
\fe ``Perhaps the bird is telling Ahu to sleep,'' he thought to himself.

\ref Paragraph 21
\t Eva        isivaro   iava kokioto touvira gaupareva                             gaupareva                                gaupareva,                               osia viapau gurukoavai        gareto          kakaeto         oaiaro.
\m eva        isivaro   iava kokioto touvira gau -pa       -re         -va         gau      -pa       -re        -va        gau      -pa       -re        -va        osia viapau gurukoa -vai      gare  -to       kakae -to       oa      -i   -aro
\g MED.3.SG.N back side ABL  bird    still   cry -PROG     -3.SG.M     -RP         cry/weep -PROG     -3.SG.M    -RP        cry/weep -PROG     -3.SG.M    -RP        as   NEG    sound   -INDEF    small -M.SG     child -M.SG     3.SG.N  -??? -POSS
\p DEM        N.N       POST N.M     ADV     V.B -SUFF.V.2 -SUFF.V.B.3 -SUFF.V.B.5 V.T      -SUFF.V.3 -SUFF.VT.4 -SUFF.VT.5 V.T      -SUFF.V.3 -SUFF.VT.4 -SUFF.VT.5 CONJ NEG    N.N     -SUFF.N.6 V.A   -SUFF.N.2 N.HUM -SUFF.N.2 PRO.REL -??? -SUFF.N
\f Bihain liklik na pisin em i wok long singaut, singaut, singaut olsem, tasol i no bin gat wanpela nois i bin kam long liklik mangi.
\fe After a while the bird kept on calling, calling, and calling, but there was no voice from the little boy.

\ref Paragraph 22
\t Oire kokioto          papaoro        avaroepa                    vegoarore.
\m oire kokio  -to       papa -oro      ava -ro         -epa        vego   -aro      -re
\g okay bird   -SG.M     fly  -DEP.SIM  go  -3.SG.M.A   -RP.A       jungle -POSS     -ALL
\p EXCL N.ANIM -SUFF.N.2 V.B  -SUFF.V.3 V.A -SUFF.V.A.3 -SUFF.V.A.5 N.N    -SUFF.N.3 -ENC.N.6
\f Olsem na pisin i bin palai i go bek long bus.
\fe So the bird flew away into the bush.

\ref 23
\t Au   uusiroepa.
\m Au   uusi  -ro         -epa
\g name sleep -3.SG.M.A   -RP.A
\p N.PN V.A   -SUFF.V.A.3 -SUFF.V.A.5
\f Ahu i bin slip.
\fe Ahu was asleep.
